1. Co to jest zaćma?
Zaćma jest to zmętnienie soczewki oka, które w różnym stopniu może upośledzać ostrość widzenia. W prawidłowym oku soczewka jest całkowicie przeźroczysta i wpadające do oka promienie świetlne, nie napotykając żadnej przeszkody docierają do siatkówki - powstaje w ten sposób wyraźny obraz obserwowanego przedmiotu. Pojawiające się zmętnienia stanowią przeszkodę dla prawidłowego widzenia. Sytuację taką można porównać do patrzenia przez mocno zabrudzoną szybę.
2. Jakie mogą być pierwsze objawy zaćmy?
Pierwszym objawem zaćmy może być widzenie - "jak przez mgłę" - niektóre osoby zaczynają wtedy często przecierać swoje okulary, sądząc, że przyczyną są brudne szkła. Czasem może się pojawić zjawisko olśnienia przy patrzeniu na źródła światła, spowodowane rozszczepieniem promieni świetlnych na zmętnieniach soczewki. Sygnałem świadczącym o początkach zaćmy może być też konieczność częstej zmiany okularów, lub problemy z dobraniem odpowiedniej korekcji. W miarę postępu zaćmy pogarsza się ostrość widzenia z daleka i z bliska. W skrajnych przypadkach, kiedy soczewka całkowicie zmętnieje, następuje znaczne upośledzenie widzenia – widać najwyżej kontury dużych przedmiotów.
3. Jaka jest przyczyna powstawania zaćmy?
Zaćma może mieć charakter wrodzony i wtedy obserwuje się ją u małych dzieci lub nawet bezpośrednio po urodzeniu. Tego typu zaćma może być wynikiem przebytych przez matkę w czasie ciąży chorób, może mieć również uwarunkowanie genetyczne. Zaćma występuje też czasem jako powikłanie niektórych chorób ogólnych (np. cukrzyca, tężyczka) lub chorób samego oka (np. zapalenia błony naczyniowej). Podobnie urazy oka – mogą prowadzić do rozwoju zaćmy, mówimy wówczas o zaćmie pourazowej. Stwierdzono również, że niektóre leki (np. sterydy) mogą być przyczyną rozwoju zaćmy. Wiadomo także, że osoby przebywające w zasięgu promieniowania jonizującego lub podczerwonego (wysokie temperatury) są narażone na powstanie zaćmy. Jednak w zdecydowanej większości przypadków zaćma rozwija się z wiekiem, bez uchwytnej przyczyny. Mówimy wówczas o tzw. zaćmie starczej.
4. Jak się leczy zaćmę?
Leczenie zaćmy jest wyłącznie chirurgiczne. Stosuje się wprawdzie kilka rodzajów kropli mających powstrzymać rozwój zaćmy, ale ich działanie jest mało skuteczne. Współcześnie stosowaną metodą operacji zaćmy jest tzw. metoda zewnątrztorebkowa. Polega ona na tym, że wykonuje się jedynie otwór w torebce soczewki, przez który usuwa się zmętniałe masy. Do pozostawionej torebki wszczepia się sztuczną soczewkę, która pozwala na dobre widzenie bez konieczności używania silnych szkieł po zabiegu. Odmianą metody zewnątrztorebkowej jest fakoemulsyfikacja, gdzie specjalne urządzenie rozbija przy pomocy ultradźwięków i zasysa masy soczewki. Metoda ta pozwala na wykonanie małego cięcia i operowanie tylko w znieczuleniu kroplami. Operacja trwa 20-40 minut i jest bezbolesna.
5. Kiedy należy przeprowadzić operację zaćmy?
O tym kiedy operować zaćmę, decyduje pacjent wspólnie z lekarzem. Obecnie nie ma konieczności oczekiwania, aż zaćma całkowicie dojrzeje. Decyzję należy podjąć, kiedy zaćma prowadzi do zaburzenia dotychczasowego trybu życia, przeszkadza w codziennych czynnościach lub pracy.
6. Jakie są ewentualne przeciwwskazania do operacji zaćmy?
W praktyce rzadko istnieją przeciwwskazania do zabiegu usunięcia zaćmy związane z ogólnym stanem zdrowia, ponieważ nie wymaga on znieczulenia ogólnego i długiej rekonwalescencji. Każdy pacjent przed planowanym zabiegiem jest proszony o wykonanie kilku badań dodatkowych i konsultacji oraz poddawany szczegółowemu badaniu okulistycznemu. Taki tryb postępowania pozwala odpowiednio przygotować pacjenta do operacji.
7. Czy operacja musi być przeprowadzona w warunkach szpitalnych?
Nie zawsze jest to konieczne. W większości przypadków możliwe jest przeprowadzenie zabiegu usunięcia zaćmy w warunkach ambulatoryjnych. Pacjent przyjeżdża na zabieg z domu i kilka godzin po operacji może do domu powrócić. Konieczne są badania kontrolne dzień po zabiegu i dalsze według zaleceń lekarza. Osoba operowana może samodzielnie chodzić, wykonywać podstawowe czynności. Kilkanaście dni po operacji możliwy jest praktycznie powrót do wcześniejszego trybu życia.